Czy szerszenie latają w deszczu? Wszystko, co musisz wiedzieć o ich zachowaniu w niepogodę

Szerszenie (Vespa crabro), podobnie jak wiele innych owadów, są fascynującymi stworzeniami, których zachowania często budzą ciekawość i pytania. Jednym z nich jest kwestia ich aktywności podczas deszczowej pogody. Czy te duże, brzęczące owady odważą się wylecieć ze swoich gniazd, gdy z nieba spadają krople wody? Zrozumienie, jak deszcz wpływa na szerszenie, nie tylko zaspokaja ciekawość, ale także pomaga przewidzieć ich aktywność i zachować bezpieczeństwo w kontakcie z nimi. W tym artykule zagłębimy się w świat szerszeni, aby odpowiedzieć na to pytanie i przyjrzeć się bliżej ich strategiom przetrwania w obliczu niepogody.

Czy szerszenie latają w deszczu? Krótka odpowiedź

Krótka i najbardziej precyzyjna odpowiedź brzmi: zazwyczaj nie, a na pewno nie podczas intensywnych opadów. Szerszenie, podobnie jak większość owadów latających, są bardzo wrażliwe na warunki atmosferyczne. Deszcz, zwłaszcza ten ulewny, stanowi dla nich znaczącą przeszkodę, a wręcz zagrożenie. Ich delikatne skrzydła i stosunkowo niewielka masa ciała sprawiają, że latanie w strugach deszczu jest dla nich niezwykle trudne, nieefektywne energetycznie i niebezpieczne. Nie oznacza to jednak, że szerszeń nigdy nie pojawi się na zewnątrz, gdy pada. Istnieją pewne okoliczności, w których można go spotkać, ale są to raczej wyjątki od reguły.

Dla szerszeni priorytetem jest ochrona gniazda i oszczędzanie energii. W przypadku niekorzystnych warunków pogodowych, takich jak deszcz, instynktownie szukają schronienia i minimalizują aktywność poza gniazdem. Jest to kluczowa strategia przetrwania, która pozwala im unikać uszkodzeń fizycznych, wychłodzenia oraz utraty cennego czasu i energii, którą mogłyby przeznaczyć na poszukiwanie pożywienia w bardziej sprzyjających okolicznościach.

Jak deszcz wpływa na zdolność lotu szerszeni?

Wpływ deszczu na zdolność lotu szerszeni jest wielowymiarowy i dotyczy zarówno aspektów fizycznych, jak i energetycznych. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala lepiej pojąć, dlaczego szerszenie unikają lotów w deszczu.

• Mechaniczny wpływ kropli wody: Krople deszczu, nawet te pozornie niewielkie, są dla owadów o masie szerszenia jak małe pociski. Zderzenie z pojedynczą kroplą wody może spowodować uszkodzenie delikatnych skrzydeł, a nawet zaburzyć lot na tyle, że owad spadnie na ziemię. W silnym deszczu ryzyko takich uszkodzeń jest ogromne, a uszkodzone skrzydła oznaczają dla szerszenia wyrok.
• Wzrost masy ciała i oporu: Woda osadzająca się na ciele i skrzydłach szerszenia zwiększa jego masę. Nawet niewielka dodatkowa waga wymaga znacznie większego wysiłku mięśniowego do utrzymania się w powietrzu. Ponadto, mokra powierzchnia ciała zwiększa opór aerodynamiczny, co dodatkowo utrudnia lot i wymaga jeszcze więcej energii. To sprawia, że lot staje się niezwykle nieefektywny energetycznie.
• Utrata właściwości aerodynamicznych skrzydeł: Skrzydła szerszeni, choć wytrzymałe, są zbudowane tak, aby działać optymalnie w suchym środowisku. Powierzchnia mokrych skrzydeł zmienia swoje właściwości, co może prowadzić do utraty siły nośnej i trudności w manewrowaniu. Latanie staje się niestabilne i nieprzewidywalne.
• Obniżenie temperatury ciała: Deszcz często wiąże się ze spadkiem temperatury otoczenia. Szerszenie, jako owady zmiennocieplne, potrzebują odpowiedniej temperatury do utrzymania aktywności mięśni lotnych. Wychłodzenie organizmu spowalnia ich metabolizm i sprawia, że mięśnie stają się mniej efektywne, co dodatkowo uniemożliwia lub znacząco utrudnia lot.
• Zakłócenia sensoryczne: Deszcz może zakłócać zdolności nawigacyjne szerszeni. Opadające krople mogą maskować zapachy feromonów, które są kluczowe w komunikacji i lokalizacji gniazda. Ponadto, ograniczona widoczność, spowodowana zachmurzeniem i samymi opadami, utrudnia orientację w przestrzeni.

Wszystkie te czynniki sprawiają, że latanie w deszczu jest dla szerszeni ogromnym obciążeniem i niepotrzebnym ryzykiem, które z natury unikają, jeśli tylko mają taką możliwość.

Gdzie szerszenie chowają się podczas opadów?

Kiedy nadchodzi deszcz, szerszenie instynktownie szukają bezpiecznego schronienia, aby przetrwać niepogodę. Ich wybory miejsc kryjówek są podyktowane potrzebą ochrony przed wodą, wiatrem i obniżeniem temperatury.

Głównym i najbezpieczniejszym schronieniem dla szerszeni jest oczywiście ich gniazdo. Gniazda szerszeni są konstruowane z niezwykłą precyzją z przeżutego drewna zmieszanego ze śliną, tworząc papierową, wielowarstwową strukturę. Zewnętrzne warstwy gniazda działają jak doskonała izolacja i bariera ochronna przed deszczem. Zazwyczaj gniazda budowane są w miejscach naturalnie osłoniętych: w dziuplach drzew, w osłoniętych zakamarkach budynków, na strychach, w opuszczonych szopach czy pod okapami dachów. Dzięki temu cała kolonia jest dobrze zabezpieczona przed wilgocią.

Jednak szerszeń, który został złapany przez deszcz z dala od gniazda, musi znaleźć doraźne schronienie. W takich sytuacjach wykorzystuje różnorodne dostępne miejsca:

• Pod liśćmi i gałęziami drzew: Gęste korony drzew i duże liście mogą stanowić tymczasową osłonę przed niewielkim deszczem.
• W szczelinach kory drzew: Naturalne zagłębienia i pęknięcia w korze drzew oferują niewielkie, ale suche kryjówki.
• Pod kamieniami lub w szczelinach skalnych: W środowiskach skalistych szerszenie mogą wykorzystywać naturalne zagłębienia.
• W szczelinach i zagłębieniach w ziemi: Czasem mogą schować się w niewielkich norkach lub zagłębieniach.
• W obiektach stworzonych przez człowieka: To często miejsce, gdzie ludzie spotykają szerszenie podczas deszczu. Mogą to być:
  • Pod okapami dachów, na werandach, pod balkonami.
  • W garażach, szopach, altanach.
  • W otwartych oknach i drzwiach, próbując wlecieć do wnętrza.
  • Pod samochodami lub w innych miejscach zapewniających choćby minimalne schronienie.

Celem każdego szerszenia jest znalezienie suchego i w miarę bezpiecznego miejsca, w którym może przeczekać ulewę, minimalizując ryzyko wychłodzenia i uszkodzenia. Po ustąpieniu opadów, jeśli deszcz nie był zbyt intensywny i trwały, szerszenie szybko opuszczają swoje kryjówki i wracają do normalnej aktywności.

Kiedy szerszeń może pojawić się w deszczową pogodę?

Chociaż szerszenie zazwyczaj unikają deszczu, istnieją konkretne okoliczności, w których można je spotkać poza gniazdem podczas opadów. Nie są to loty celowe, ale raczej sytuacje wymuszone lub wynikające z nagłej zmiany pogody.

Oto kilka scenariuszy, kiedy szerszeń może pojawić się w deszczową pogodę:

• Nagła zmiana pogody: Jeśli szerszeń był daleko od gniazda, poszukując pożywienia lub materiałów budulcowych, i nagle zaskoczy go ulewa, będzie próbował jak najszybciej znaleźć schronienie. W takich momentach może latać chaotycznie w poszukiwaniu osłony, na przykład pod dachem, na werandzie, w garażu, a nawet w otwartym oknie czy drzwiach. Taki szerszeń nie „lata w deszczu” w sensie świadomej aktywności, ale desperacko szuka bezpiecznego miejsca.
• Lekka mżawka lub kapuśniaczek: W przypadku bardzo lekkiego deszczu, który nie jest ani intensywny, ani długotrwały, niektóre szerszenie mogą kontynuować swoją aktywność. Delikatna mżawka nie stanowi tak dużego zagrożenia mechanicznego i energetycznego jak ulewa, a pilna potrzeba zdobycia pożywienia (np. dla larw w gnieździe) może skłonić je do zignorowania niewielkiego dyskomfortu.
• Bezpośrednie zagrożenie gniazda: Jest to rzadka sytuacja, ale w przypadku, gdy gniazdo szerszeni jest bezpośrednio atakowane lub uszkadzane (np. przez drapieżnika lub człowieka), szerszenie mogą wylecieć w obronie kolonii, niezależnie od warunków pogodowych. Instynkt obrony jest silniejszy niż instynkt unikania deszczu, choć ich zdolności obronne będą w takich warunkach znacznie ograniczone.
• Zaraz przed i po deszczu: Czasami szerszenie wykazują zwiększoną aktywność tuż przed nadejściem burzy lub intensywnych opadów, próbując zgromadzić jak najwięcej pożywienia, zanim pogoda się pogorszy. Podobnie, po ustąpieniu deszczu, zwłaszcza jeśli był krótki, szybko wznawiają loty, aby nadrobić stracony czas.
• Szerszenie zdezorientowane lub ranne: Pojedyncze osobniki, które zostały zranione, zdezorientowane przez wiatr lub inne czynniki, mogą poruszać się w sposób niezgodny z typowymi wzorcami zachowań, nawet podczas deszczu.

Należy podkreślić, że nawet w tych rzadkich sytuacjach, szerszeń w deszczu będzie poruszał się niechętnie, wolniej i mniej sprawnie niż w słoneczną pogodę, a jego celem będzie zawsze znalezienie schronienia lub obrona kluczowych interesów kolonii.

Co robią szerszenie w gnieździe podczas deszczu?

Kiedy deszcz skutecznie uniemożliwia loty i aktywność na zewnątrz, życie w gnieździe szerszeni nie zamiera, lecz zmienia swój charakter. Gniazdo staje się centrum życia społecznego i „domowym” środowiskiem, gdzie szerszenie angażują się w szereg kluczowych działań.

Oto główne aktywności szerszeni w gnieździe podczas deszczu:

• Pielęgnacja i konserwacja gniazda: Szerszenie, które w normalnych warunkach zajmowałyby się poszukiwaniem materiałów budulcowych, w deszczu mogą poświęcić się naprawie i wzmacnianiu wewnętrznych struktur gniazda. Uszkodzenia spowodowane wiatrem czy wilgocią są na bieżąco usuwane, co zapewnia integralność i bezpieczeństwo konstrukcji.
• Karmienie larw i królowej: Zebrane wcześniej zapasy pożywienia są wykorzystywane do karmienia rozwijających się larw i królowej. Szerszenie robotnice mogą przetwarzać dostarczone białko (np. owady) i węglowodany (np. soki roślinne) na łatwo przyswajalne papki, które następnie podają młodym. To kluczowe dla ciągłości rozwoju kolonii, nawet w niepogodę.
• Regulacja temperatury i wilgotności: Gniazda szerszeni są niezwykle efektywne w utrzymywaniu stałej temperatury. Podczas deszczu, który często wiąże się ze spadkiem temperatury zewnętrznej, szerszenie w gnieździe mogą zbijać się w grupy, aby wzajemnie się ogrzewać. Mogą również używać swoich skrzydeł do wentylacji, aby regulować wilgotność wewnątrz gniazda i zapobiegać rozwojowi pleśni.
• Odpoczynek i oszczędzanie energii: Okres deszczu to idealny czas na odpoczynek i regenerację. Szerszenie, które są bardzo aktywne podczas ładnej pogody, w deszczu znacznie ograniczają swoją aktywność, co pozwala im oszczędzać cenną energię, która będzie potrzebna, gdy pogoda się poprawi.
• Interakcje społeczne: Czas spędzony w gnieździe to również okres intensywnych interakcji społecznych. Mogą to być zachowania pielęgnacyjne, wymiana informacji poprzez dotyk i feromony, a także wzmacnianie hierarchii w kolonii.
• Wylęganie nowych osobników: W gnieździe nieustannie trwa proces rozwoju nowych szerszeni. Deszczowa pogoda nie wstrzymuje wykluwania się jaj, przepoczwarzania larw czy wylęgania się dorosłych osobników. Życie w kolonii toczy się swoim rytmem, niezależnie od warunków zewnętrznych.

Podsumowując, deszcz sprawia, że szerszenie z koncentrują się na wewnętrznych potrzebach kolonii, wykorzystując czas na rozwój, utrzymanie gniazda i regenerację, zamiast na zewnętrzną aktywność.

Zachowanie szerszeni a bezpieczeństwo ludzi w deszczu

Rozumiejąc zachowanie szerszeni w deszczu, możemy lepiej ocenić ryzyko ich spotkania i odpowiednio się zachować, aby zapewnić sobie bezpieczeństwo. Ogólnie rzecz biorąc, deszczowa pogoda znacząco zmniejsza prawdopodobieństwo niepożądanego spotkania z szerszeniem, ale nie eliminuje go całkowicie.

Oto kluczowe punkty dotyczące bezpieczeństwa w deszczu:

1. Zmniejszona aktywność na zewnątrz: Jako że szerszenie unikają lotów w deszczu, ryzyko natknięcia się na nie w otwartej przestrzeni, na przykład w ogrodzie czy lesie, jest minimalne. To dobra wiadomość dla osób, które boją się tych owadów.
2. Zwiększona szansa na spotkanie w osłoniętych miejscach: Szerszenie, które zostały złapane przez deszcz z dala od gniazda, będą szukać schronienia. Oznacza to, że mogą pojawić się w miejscach takich jak garaże, szopy, altany, werandy, pod okapami dachów, a nawet wewnątrz domów (jeśli otwarte są okna lub drzwi). W takich miejscach należy zachować szczególną ostrożność.
3. Szerszeń w schronieniu jest mniej agresywny, ale nadal ostrożny: Szerszeń, który znalazł schronienie przed deszczem, jest zazwyczaj zajęty przeczekiwaniem i oszczędzaniem energii. Jest mniej skłonny do atakowania, chyba że poczuje się bezpośrednio zagrożony. Niemniej jednak, sprowokowany, nawet mokry i ociężały szerszeń może użądlić.
4. Ostrożność w pobliżu gniazd: Jeśli wiesz o istnieniu gniazda szerszeni w pobliżu swojego domu lub na posesji, pamiętaj, że deszcz nie sprawia, że kolonia staje się mniej niebezpieczna. Wręcz przeciwnie, wszystkie szerszenie są w gnieździe, a naruszenie jego integralności lub bliskie podejście do niego może sprowokować masowy atak, niezależnie od warunków pogodowych. W deszczu mogą być nawet bardziej „uwięzione” i czujne.
5. Co robić, gdy szerszeń wleci do schronienia: Jeśli szerszeń wleci do garażu czy domu, staraj się zachować spokój. Nie panikuj, nie wykonuj gwałtownych ruchów. Otwórz okna i drzwi, aby owad mógł swobodnie wylecieć. Jeśli jest osłabiony, możesz spróbować delikatnie skierować go w stronę wyjścia za pomocą szklanki i kartki, ale tylko jeśli czujesz się pewnie i nie ryzykujesz sprowokowania go.
6. Unikanie prowokacji: Nigdy nie próbuj uderzać, drażnić ani łapać szerszenia. Prowokacja to najczęstsza przyczyna użądleń. Szerszenie żądlą tylko w obronie własnej lub gniazda.

Podsumowując, deszczowa pogoda to czas, kiedy szerszenie są mniej widoczne i aktywne na zewnątrz. Jednak zwiększa się prawdopodobieństwo spotkania ich w miejscach osłoniętych. Zachowując spokój, rozsądek i unikając prowokacji, można bezpiecznie współistnieć z tymi pożytecznymi, choć budzącymi respekt owadami, nawet w deszczowe dni.

Cezary Graf

Cezary Graf – redaktor serwisu serwis-budowlany24.pl, specjalista w zakresie budownictwa i remontów. Od wielu lat śledzi trendy w branży oraz testuje nowoczesne rozwiązania technologiczne i materiały, które ułatwiają codzienną pracę wykonawców i inwestorów. Na portalu dzieli się praktycznymi poradami, recenzjami oraz analizami rynkowymi, tworząc treści przydatne zarówno dla fachowców, jak i osób planujących własne inwestycje.